4.3. Betrouwbaarheid van bronnen

Hoe weet je nou of de informatie die je hebt gevonden ook betrouwbaar is? Of het allemaal wel waar is wat er staat? En hoe ga je op jouw beurt op een betrouwbare manier met gevonden informatie om? Daarover gaat dit hoofdstuk.

Tip: Probeer eens een tijdje te beginnen met zoeken op pagina twee van de zoekresultaten. Wat op pagina een staat is niet per definitie de beste informatie.

Inleiding: over bronnen
Informatie haal je overal vandaan. Het kan een boek zijn, of een krant, of de buurman die ergens veel over weet, of een internetsite, of een tv-programma. De plaats waar je je informatie hebt gevonden, noem je een bron. Een bron kan dus ook een persoon zijn.

Een journalist (of rechercheur) die onderzoek doet naar bijvoorbeeld een misdaad, moet bronnen hebben. Mensen die hem informatie geven. Soms willen die mensen niet met hun naam in de krant of gezicht op tv. Dat hoeft ook niet, als de journalist zelf maar weet wie zijn bron is. Er staat dan: “uit betrouwbare bron”, of: “naam bij de redactie bekend”. Of de persoon wordt onherkenbaar gemaakt en krijgt een misvormde stem.

Een journalist moet zijn bronnen altijd goed checken. Dus wat iemand hem vertelt, moet hij eerst bij anderen gaan natrekken, controleren. Hij mag zich niet op slechts één bron baseren. Je noemt dat dubbelchecken. Ook moet hij alle feiten controleren en hoor en wederhoor toepassen. Hoor en wederhoor is een principe uit de rechtspraak en de journalistiek dat inhoudt dat, als iemand beschuldigd wordt, er geluisterd moet worden naar wat de beschuldigde er zelf op heeft te zeggen voor er over hem geoordeeld wordt. Als een journalist iets opschrijft, mag je dus in het algemeen aannemen dat hij zijn bronnen en feiten goed heeft gecontroleerd. Want iedereen heeft recht op zijn eigen mening, maar niet op zijn eigen feiten.

Een voorbeeld van een journalist die zelf feiten verzon, geen betrouwbare bronnen had en een lang artikel publiceerde dat tot grote politieke opwinding leidde vind je hier:
Trouw-journalist weg om mogelijke verzinsels

Toen zijn verzonnen artikel verscheen, waren er mensen die het onmiddellijk geloofden, en mensen die meteen al twijfels hadden bij de manier van journalistiek bedrijven:
Hoe zoiets gaat

Toen bekend werd dat de journalist inderdaad de hele boel bij elkaar had verzonnen reageerde de hoofdredacteur van zijn krant:
We zullen rekenschap afleggen aan onze lezers

Hoe het afliep lees je in onderstaande artikelen. De journalist raakte zijn baan kwijt, zal nooit meer als journalist kunnen werken en alle 126 artikelen die hij had geschreven, werden ingetrokken.

Trouw: Twijfel over brongebruik Ramesar leefde al langer
Trouw: Nu moeten we leren van deze pijnlijke conclusies
Trouw: Hoofdconclusies en aanbevelingen
NRC: Trouw trekt 126 artikelen van Perdiep Ramesar in
NRC: Portret Ramesar: ambitieus en goed ingelezen, maar altijd was er twijfel
Volkskrant: Trouw trekt 126 artikelen in van journalist Ramesar

De wetenschap maakt ook gebruik van bronnen. De ene wetenschapper gaat verder met het materiaal dat zijn voorgangers hebben verzameld, het onderzoek dat zij al hebben gedaan, de conclusies die zij al hebben getrokken. Het materiaal van zijn voorgangers is voor de wetenschapper dus een bron.

Ook jij maakt op school bij je werk vaak gebruik van bronnen. Het is dus belangrijk dat je die altijd goed controleert. Voor je het weet loop je onzin te verkopen. Een docent is ook een bron. Luister kritisch en als je twijfelt of het klopt wat een docent zegt, zoek dan zelf informatie, verzamel argumenten en ga erover met de docent in discussie.

Iedereen die met bronnen werkt, moet altijd laten weten van welke bronnen hij gebruik heeft gemaakt. Dat noem je bronvermelding. Waarom dat nodig is wordt in hoofdstuk 4.4. uitgelegd.

1. Bronnen op internet

Bij informatie op internet moet je extra voorzichtig en kritisch zijn. Iedereen kan namelijk alles op internet zetten, zelfs zonder zijn eigen naam te vermelden, dus anoniem.

1a. wikipedia

  • Ga naar de hoofdpagina van wikipedia: http://nl.wikipedia.org/wiki/Hoofdpagina
  • Je kunt hier in een oogopslag zien dat wikipedia een open source encyclopedie is, die door de gebruikers zelf wordt gemaakt. Open source wil zeggen dat de bron openstaat voor gebruikers. Een encyclopedie is een naslagwerk. Iedereen die wil kan dus aan wikipedia meewerken, zijn eigen informatie over en kennis van onderwerpen toevoegen en de informatie van anderen aanvullen, corrigeren of herschrijven. Lees bij ‘Gebruikersportaal‘ meer hierover.
  • Een onderwerp in een encyclopedie of woordenboek noem je een lemma.
  • Helemaal bovenin het scherm rechts kun je je registreren als schrijver. Als je bent aangemeld (en toegelaten), kun je daar ook zien wie er allemaal aan een onderwerp hebben meegewerkt en welke wijzigingen er precies zijn gemaakt in de loop van de tijd. Registratie gebeurt op basis van je IP-adres, dat is het adres van de computer waarop je werkt. Als je je eigen IP-adres wilt weten, kijk dan hier.
  • Bovenin het scherm links kun je ook zonder dat je bent aangemeld zien (bij Overleg) door wie het artikel is opgebouwd en wanneer. Rechts kun je nog meer informatie krijgen, over de bronversie (= de oorspronkelijke tekst in HTML), de geschiedenis van het schrijven van het artikel, enzovoorts.
  • Typ in het zoekvenster van het wikipedia-scherm het lemma ‘Etten-Leur’
  • Klik bovenaan ‘Geschiedenis‘ aan. Daar vind je informatie over alle mensen die aan de pagina over Etten-Leur hebben meegewerkt en welke wijzigingen ze hebben aangebracht. Daaruit blijkt dat de laatste wijzigingen dateren van 24 maart 2015, wat een goed teken is. Als een wikipagina al heel lang niet meer is bijgewerkt, is dat meestal geen goed teken.
  • Klik op de pagina van Etten-Leur het woord ‘Dualisme’ aan. (Tip: met de zoekfunctie gaat het misschien sneller.)
    Je ziet dat daar één Etten-Leurse politieke partij met name wordt genoemd, het APB (Algemeen Plaatselijk Belang). Ze willen je laten geloven dat het dualisme in Etten-Leur dankzij het APB is ingevoerd. Dit is niet alleen grote onzin, de invoering van het dualisme gebeurde in 2002 in heel Nederland en was gewoon het gevolg van een nieuwe wet. Maar het is ook vreemd dat op een algemene website over Etten-Leur maar één politieke partij met name wordt genoemd. Want dat is partijdig.
    Toch is dat niet zo vreemd meer als je weet dat de pagina over Etten-Leur is gestart door… iemand van het APB.
  • Dit voorbeeld laat zien dat informatie op wikipedia niet altijd 100% betrouwbaar is. Mensen kunnen je dingen willen laten geloven die niet waar zijn, of onvolledig zijn, of die maar één kant van iets belichten.
  • Soms waarschuwt wikipedia zelf. Kijk maar eens hier. Er wordt uitgelegd dat de neutraliteit (onpartijdigheid) van een artikel betwist kan worden (mensen zijn het er dus niet over eens of het artikel onpartijdig is). Je kunt zo’n artikel dus niet als bron gebruiken, want zelfs wikipedia zelf vindt het niet betrouwbaar.
  • Kun je wikipedia dan helemaal niet gebruiken? Ja, natuurlijk wel. Maar je moet de informatie van wikipedia altijd zelf goed controleren. Dat doe je door bijvoorbeeld nog een andere website over het onderwerp te zoeken en die informatie te vergelijken met wikipedia.
  • Er zijn ook mensen die van mening zijn dat wikipedia juist wel betrouwbaar is, omdat iedereen eraan mee kan werken. Van andere encyclopedieën weet je ook niet hoe betrouwbaar ze zijn, wordt dan gezegd. En als je de laatste ontwikkelingen wilt weten is wikipedia vaak up to date.
  • Voor wetenschappelijke doeleinden mag wikipedia echter in het algemeen nog niet als bron worden gebruikt.

1b. Weblogs (blogs) en persoonlijke websites

  • Heel erg veel mensen hebben een persoonlijke website, of een weblog waarop ze regelmatig, soms dagelijks, een stukje zetten over iets dat hen interesseert. Soms word je door een zoekmachine naar zo’n persoonlijke website of blog gestuurd.
  • Bij persoonlijke websites en weblogs gaat het in bijna alle gevallen om de persoonlijke mening van de maker. Dat maakt dat je extra kritisch met de informatie om moet gaan en na moet gaan wat feiten en wat meningen zijn. Wat is het verschil tussen een feit en een mening?
  • Controleer ook altijd of op de website of het weblog dat je als bron wilt gebruiken aan bronvermelding wordt gedaan. Is dat niet het geval, gebruik de informatie dan niet.
  • Voorbeeld van een weblog waarin veel waarde aan bronvermelding wordt gehecht: Claars Notes. (In dit geval gaat de posting erover dat je niet zomaar alles moet geloven wat op internet staat.)

Begrippen die je moet kennen:

  • Bron
  • Dubbelchecken
  • Hoor en wederhoor
  • Bronvermelding
  • Anoniem
  • Open source
  • Encyclopedie
  • Lemma
  • IP-adres

Reacties

Nog geen reacties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s