4.4. Over auteursrecht

plagiaat

1. Auteursrecht

  • Iedereen die iets maakt, een boek, een kunstwerk, een muziekstuk, een toneelstuk, mode, een website, een recept, enzovoorts, heeft auteursrecht. Dat recht heb je in Nederland automatisch. Maar het is wel verstandig dat recht vast te leggen, zodat anderen weten wat ze wel en niet met je materiaal mogen doen.
  • Door het auteursrecht vast te leggen is de maker en het materiaal wettelijk beschermd. Iemand anders mag dat wat hij gemaakt heeft niet zomaar kopiëren of namaken. Je noemt dat ‘copyright‘.
  • Je moet daarom altijd goed nadenken en onderzoeken of je informatie of een afbeelding zomaar over mag nemen. Vaak heeft de maker er zelf al bij gezet dat het niet mag, of alleen als je eerst toestemming vraagt, of als je betaalt, of als je zijn naam erbij zet. Je noemt dit ‘license‘ (Nederlands: licentie).
  • Dat vastleggen van het auteursrecht wordt geregeld in de Creative Commons.
    Creative Commons (CC) is een systeem waarbij wereldwijd is afgesproken hoe het auteursrecht op internet wordt geregeld. Er zijn verschillende mogelijkheden, van “alles mag zonder voorwaarden overgenomen worden” tot “niets mag overgenomen worden” en alles ertussenin.
  • Bekijk of de volgende websites de Creative Commons hebben vastgelegd:
    Website 1
    Website 2
    Website 3
    Website 4
    Website 5
  • Als je zelf iets op internet plaatst, denk dan altijd goed na of je je werk wilt beschermen met CC. Dat geldt bijvoorbeeld voor je foto’s, maar ook voor werkstukken, scripties en presentaties. Omdat steeds meer mensen hun content (materiaal) op een cloud zetten, een externe server, en het daardoor ook voor anderen toegankelijk maken door het te delen, is het belangrijk er goed over na te denken wat anderen wel of niet met je materiaal mogen doen.
    creative commons nederland
  • Kijk bijvoorbeeld ook op Flickr (een bekende foto-cloud) naar deze fotoverzameling. Is hier met CC geregeld of je de foto’s mag overnemen?
  • Soms wil iemand juist heel graag dat je alles gratis en zonder voorwaarden overneemt. Een mooi voorbeeld is de Braziliaanse cartoonist Latuff, die veel politieke spotprenten maakt. Die mag je gratis en voor niets overnemen, maar hij wil wel graag dat je het hem even laat weten. Dus sturen mensen van over de hele wereld hem dagelijks foto’s en krantenartikelen waarin zijn cartoons voorkomen, bijvoorbeeld hier. Je noemt dit ‘copyleft‘.
  • De zoekmachine google heeft bij de zoekhulpmiddelen een tool opgenomen waarmee je kunt zoeken op rechtenvrije afbeeldingen. Google -> Afbeeldingen -> Zoekhulpmiddelen -> Gebruiksrechten. Kies ‘Gelabeld voor niet-commercieel hergebruik’.
  • Bij de meeste websites staat de licentie in de footer van de website, dus helemaal onderaan.
  • LET OP: ook als je iets overneemt dat je mag overnemen, dan moet je volgens de regels van onze school altijd de bron vermelden. Maak hier dus een gewoonte van.

2. Plagiaat en citaat

  • Als je een korte passage letterlijk van een website overneemt, de bron erbij vermeldt en het bij voorkeur ook nog tussen aanhalingstekens zet, noem je het een citaat.
  • Citaten zijn altijd toegestaan. Wat vaak niet is toegestaan, is het overnemen van volledige teksten.
  • Als je iets letterlijk van een website (of andere bron) overneemt en net doet alsof je het zelf hebt bedacht of geschreven, noem je het plagiaat.
  • Bij plagiaat schend je dus het auteursrecht van iemand. In de wetenschap en de kunsten is plagiaat een doodzonde. Als het ontdekt wordt, kun je het verder wel vergeten. Een beroemd voorbeeld uit 2011 is de Duitse minister Zu Guttenberg. Er was ontdekt dat hij in zijn dissertatie (proefschrift) hele stukken van iemand anders had overgenomen, zonder bronvermelding. Hij had dus net gedaan alsof het zijn eigen werk was. Toen dat uitkwam, kon hij zowel zijn politieke als zijn wetenschappelijke loopbaan verder vergeten.
    vuitton
  • Een andere beroemde plagiaat-kwestie was die van de Deense kunstenares Nadia Plesner, die in 2011 een dure tas van de beroemde tassenmaker Vuitton had nageschilderd. De tas werd op het schilderij gedragen door een boos donker jongetje uit Darfur, waar toen (en nu nog steeds) hongersnood heerste en Vuitton was woedend. Maar de rechter bepaalde dat het geen plagiaat was. Gelukkig maar voor Plesner, want anders had ze een heel hoge dwangsom moeten betalen.
  • Op het plaatje hiernaast zie je het boze jongetje uit Darfur met de Vuitton-tas. Door op het plaatje te klikken, kom je bij de bron. Mogen wij dit plaatje hier zomaar overnemen? En mocht Krispijn Beek, van wie we de foto hebben overgenomen, op zijn beurt deze foto overnemen?
  • Bekijk hier het hele schilderij.

3. Fraude

  • Plagiaat en andere schendingen van het auteursrecht zijn vormen van fraude.
  • Fraude is als je de boel oplicht.
  • Een werkstuk van iemand anders van internet plukken en er je eigen naam onder zetten, of een werkstuk of antwoorden overschrijven van een klasgenoot, is ook een vorm van fraude.
  • Vroeger was het heel moeilijk om te achterhalen of iemand informatie van een ander gekopieerd had, het bekende ‘copy-pasten‘, knippen&plakken. Tegenwoordig heeft elke school, ook de onze, programma’s waarmee je kunt achterhalen of een werkstuk of bijvoorbeeld de antwoorden op proefwerken gejat zijn. De school neemt in zo’n geval in het algemeen disciplinaire maatregelen (= je krijgt straf). Je bent dus gewaarschuwd!

4. Tips om de betrouwbaarheid van internetinformatie te testen:

  1. Als de informatie van een open source website komt: altijd zelf goed controleren en extra kritisch lezen. Een goede vuistregel is om je altijd af te vragen wie er belang heeft bij de informatie die wordt geboden. Als de informatie duidelijk in het voordeel is van degene die er belang bij heeft, is de informatie niet betrouwbaar. Of op z’n minst verdacht.
  2. Als de informatie moeilijk (of niet) te controleren is: niet gebruiken.
  3. Als de informatie van een persoonlijke website of weblog komt: alleen overnemen als je toestemming hebt en als de auteur zijn eigen bronnen vermeldt.
  4. Bij voorkeur alleen feiten overnemen, geen meningen (tenzij als citaat).
  5. Als de informatie aantoonbaar verouderd is: niet gebruiken en jongere informatie zoeken.

Begrippen die je moet kennen:

  • Auteursrecht
  • Copyright en copyleft
  • License (of licentie)
  • Creative Commons
  • Content
  • Citaat
  • Plagiaat
  • Fraude

Reacties

Nog geen reacties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s