4.5. Over nepnieuws

(Bericht oorspronkelijk geplaatst op Claars Notes, de website van LEG)

Hallo leerlingen! Wat leuk dat jullie hier bij jullie juf op visite komen, om te checken of op deze website gebruik wordt gemaakt van creative commons. Heb je ze gevonden? Nu jullie toch hier zijn, wil ik meteen iets kwijt over nepnieuws.

Over nepnieuws is de laatste tijd veel te doen. Maar wat is het eigenlijk? En wat kunnen de gevolgen ervan zijn? Daarover gaat dit stukje.

Er zijn verschillende soorten nepnieuws. En die soorten kun je weer onderverdelen in ‘onschuldig’ en ‘daar moet je mee uitkijken’. Er zijn honderden websites, youtube-kanalen, instagram- en facebookaccounts waarop tamelijk onschuldig nepnieuws wordt verspreid. Bijvoorbeeld dat er een kat is geboren die 100 kilo weegt. Of een meisje van drie dat een album heeft uitgebracht. We hebben in de les voorbeelden van zulke hoaxes bekeken. En jullie hebben zelf ook hoaxes bedacht. In het Nederlands heet zoiets ook wel een Broodje Aap-verhaal.

Die nepberichten beginnen vaak met: “Dit MOET je zien!” en dan wil je het natuurlijk zien. En meteen delen met anderen. En daar is het die websites en accounts om te doen. Hoe meer er op zulke berichten geklikt wordt, hoe meer geld de makers verdienen. Dat heet clickbait.

Daarnaast is een nepnieuwsontwikkeling te zien, die minder onschuldig is. Nepberichten die worden gepubliceerd om de mening of het gevoel van mensen te beïnvloeden. Bijvoorbeeld door ze bang te maken. Bijvoorbeeld voor een bepaalde bevolkingsgroep. Je zou het niet verwachten, maar de nieuwe president van Amerika, Donald Trump, doet dat ook (of laat het doen). Om zo stemmen te trekken.

Hoe weet je nou of wat ik hierboven beweer over Donald Trump echt waar is, of nepnieuws? Daar kom je maar op één manier achter: door met feiten te komen die bewijzen dat wat ik heb beweerd, waar is. Daarvoor is onderzoek nodig. Dat is werk voor onderzoeksjournalisten. Steeds meer kranten hebben daarom tegenwoordig een rubriek, waarin regelmatig feiten worden gecheckt. Dat heet fact checking. Ook zijn er steeds meer websites, zoals De Gestolen Grootmoeder van Peter Burger, waar feiten worden gecheckt. Daar krijg je ook nog slimme tips. Zie bijvoorbeeld het bericht: ‘Moslims vernielen kerstmarkt in Litouwen’.

Knippen en Plakken met Trump
Moslims vernielen kerstmarkt in Litouwen
De Gestolen Grootmoeder
Pastoor doet Jezus na en wordt opgegeten door krokodil

De nieuwe president van Amerika, Donald Trump, krijgt nu natuurlijk steeds als kritiek dat hij nieuws verzint. Zijn antwoord (altijd op twitter) is steeds dat het bewijs van de pers dat hij nepnieuws verspreidt, zelf nepnieuws van de media is. En dat de media (kranten, tv, internet) die kritiek op hem hebben, zelf nep zijn en dus niet te vertrouwen zijn. En de Amerikaanse rechters die over een besluit van Trump (om in Amerika geen moslims meer toe te laten uit bepaalde landen) hebben geoordeeld dat dat besluit in strijd is met de Amerikaanse grondwet, noemde hij op twitter ‘neprechters’.

Donald Trump op twitter

Een mevrouw die Trumps adviseur is, Kellyanne Conway, kreeg van de Amerikaanse pers op 22 januari de vraag voorgelegd waarom president Trump mensen uit bepaalde landen geen toegang meer wil geven tot Amerika. Terwijl (bewezen feit) geen enkele van de aanslagen in Amerika sinds 2001 werd gepleegd door mensen uit die landen. Ze antwoordde: Jullie van de pers hebben jullie eigen feiten, wij hebben ‘alternatieve feiten’. Sindsdien wordt het nepnieuws van Trump ‘alternative facts’ genoemd.

Intussen zijn er steeds meer mensen en landen die willen dat de sociale media, zoals facebook en twitter, stoppen met het verspreiden van nepnieuws.

Britten maken serieus werk van aanpak nepnieuws

Ik schreef al dat het verspreiden van nepnieuws soms bepaald niet onschuldig is. Hieronder twee voorbeelden van de afgelopen tijd. In het eerste voorbeeld is de Pakistaanse regering in nepnieuws over Israël getrapt, en dat gaat over iets best gevaarlijks: het gebruik van kernwapens. In het tweede voorbeeld werd een Canadese burger onlangs volkomen ten onrechte ervan beschuldigd dat hij betrokken was bij een aanslag op een moskee (door een Canadees). En wat dat voor hem betekende.

Pakistan trapt in nepnieuws
Internet maakte van getuige Mohamed meteen een dader

Zelf denk ik dat de les die ik uit dit alles trek is, dat ik voortaan niets wat ik lees of hoor meer zomaar meer wil geloven. En dat ik dus berichten die ik tegenkom op internet niet meer zomaar meer geloof of deel en eerst zelf wil checken. Hoe is dat voor jou?

(Ik zal later nog de bronnen van de door mij in dit stukje gebruikte cartoons vermelden.)

Reacties zijn gesloten.